Katarzyna Okoniewska (KatarzynaOkoniewska)
Dodano: 2018-08-16 15:29:53

Historia Poznania: Wilda i jej najpiękniejsze zabytki, cz. 2.

1235-01-01 - 2018-08-16

NAJPIĘKNIEJSZE ZABYTKI WILDY

Pod względem architektonicznym Wilda jest jedną z tych dzielnic Poznania, w której panuje ogromna różnorodność stylów. Kamienice prezentują historyzujący eklektyzm, secesję i modernizm. Niegdyś, dla okolic Wildy, typowe były domy fachwerkowe, które w większości zostały rozebrane w latach 70. XX w. Domy mieszkalne wybudowane w latach 80 XIX w. były dwupiętrowe, nie miały też ozdobnych elewacji. Budynki wybudowane na przełomie XIX/XX w. miały przeważnie trzy/cztery piętra, zróżnicowaną formę i dekorację fasady. Prócz tych perełek znalazło się także miejsce na nowoczesne rozwiązania. Nowoczesne budownictwo sąsiaduje z zabytkowymi kamienicami. Domy są harmonijnie wkomponowane i nadają okolicy charakter. W dalszej części artykułu zaprezentowano najpiękniejsze wildeckie budynki. Zapraszam na krótki spacer po Wildzie.

Dom szachulcowy Wierzbięcice/św. Czesława

Jest jednym z najstarszych domów na Wildzie. Pochodzi z ok. 1880 r.[1] i powstał w ramach działalności pierwszej spółdzielni mieszkaniowej w Poznaniu Spar- und Bauverein, czyli Towarzystwa Oszczędzania i Budowania. Ta narożnikowa budowla została mocno zaakcentowana ryzalitem. Posiada też okazałą nadbudówkę w formie wieży, krytej wysokimi dachami, a także facjatkowe okna.

pierwsze foto.jpg

Zachodnia część elewacji posiada balkony ozdobione dekoracją snycerską[2]. Na każdej kondygnacji 2-piętrowego budynku znajdowały się cztery trzypokojowe mieszkania z kuchnią. Urządzenia sanitarne ulokowano na półpiętrach. W budynku funkcjonowała niegdyś restauracja Kyffäuser, która była popularnym miejscem spotkań wśród niemieckich nauczycieli, wojskowych i członków wildeckiego klubu atletycznego.

Dom fachwerkowy róg Sikorskiego i Przemysłowej

Kamienica znajdująca się na rogu ulic Przemysłowej i Sokorskiego została wybudowana ok. 1890 r. Budynek, podobnie jak dom przedstawiony powyżej, został wzniesiony dzięki Spar- und Bauverein.  Właścicielami byli Paulina Kittelmann (przed 1901 r.), Ludwik Jarnatowski (ok. 1904 r.) i Antoni Andrót (ok. 1918 r.). W kamienicy działała restauracja i sklep. Budowla wyróżnia się konstrukcją szkieletową opartą na pruskim murze[3]. W 1918 r. znajdowała się tutaj Wildecka Komenda Straży Ludowej, a w czasie powstania wielkopolskiego jeden z ośmiu punktów werbunkowych w Poznaniu. W latach 1931-1935 kamienica była siedzibą zarządu Towarzystwa Powstańców i Wojaków im. Ks. I. Skorupki[4]. Na budynku znajduje się tablica upamiętniającego aktora Romana Wilhelmiego.

 foto drugie.jpg

Tuż przy kamienicy stoi kapliczka słupowa. Została ona zbudowana ok. 1890 r., a więc prawdopodobnie powstała wraz z kamienicą. Fundatorem była bamberska rodzina Handschuhów. W okresie przedwojennym w kapliczce znajdowała się figurka św. Wawrzyńca, jednak została zniszczona przez Niemców podczas II Wojny Światowej. Po wyzwoleniu wstawiono figurę Serca Jezusowego. Kapliczka jest obecnie remontowana.

kapliczka sikorskiego.png

Willa Michała Bajerleina u. Różana 13

Willę wybudowano w 1903 r. dla Michała Bajerleina, bogatego kupca pochodzenia bamberskiego, aktywnie włączającego się w życie społeczne Wildy. Jego rodzina zbudowała wiele eleganckich kamienic. Ogród z plantacją róż Sterna, który otaczał willę, dał nazwę ul. Różanej[5]. Akcentem przykuwającym uwagę jest tzw. aediculi, czyli kaplica z masywną kolumną jońską na której znajduje się przepiękna figura św. Michała Archanioła w zbroi, który zabija smoka włócznią. Święty Michał był patronem właściciela kamienicy.

sw michal.png

 Poniżej figury, znajduje się wkomponowana w trzon kolumny, ikona Matki Boskiej Częstochowskiej.

willa mb.jpg

Pod rzeźbę podporządkowano pozostałe historyzujące elementy wystroju. Budynek ma bogato zdobioną fasadę, starannie zaprojektowaną i podkreśloną przez balkony z misternie kutą balustradą. Elewacja willi jest otynkowana na ciepłą, żółtą barwę.

Jak napisał historyk sztuki Marcin Libicki: ”(…) ten budynek powinien być przykładem dla dzisiejszych adeptów architektury i urbanistyki co znaczy właściwe umieszczenie właściwego obiektu dla urody całego otoczenia.”[6]

IMG_20180814_104127.jpg

IMG_20180814_104244.jpg

Kamienica przy ul. Górna Wilda 95

Kamienica została zbudowana w 1913 r. dla Johanessa Genslera, kupca wywodzącego się z rodziny bamberskiej. Budynek ma barokowo-klasycystyczną fasadę.

 IMG_20180814_103802.jpg

Dzięki wyraźnie zaznaczonym gzymsom, oddzielono parter przeznaczony na sklepy, od wyższych pięter, w których mieściły się mieszkania. Na tym odcinku można zauważyć jońskie pilastry. Pomiędzy oknami znajdują się liczne ornamenty kwiatowe. Głównym elementem fasady jest okazały wykusz, zwieńczony kopulastym daszkiem, który jest „wtopiony” w tympanon, na którym znajduje się kartusz z inicjałami Genslera. W niszy na pierwszym piętrze, umieszczono figurę św. Walentego, patrona zakochanych, chorych umysłowo i epileptyków.

IMG_20180814_103610.jpg

Kamienica pod Koroną ul. Górna Wilda 107

Budynek wybudowano w 1904 r. Fasada ma symetryczny kształt, a załamanie ściany frontowej budynku zostało dostosowane przez architekta do biegu pierzei Rynku. Dach posiada wiele łamanych płaszczyzn nad którymi znajduje się monumentalny, neorenesansowy szczyt. Portale i okna są bogato zdobione, zwłaszcza te w osiach bocznych budynku. Głównym elementem ozdobnym jest ornament okuciowy (charakterystyczny dla renesansu) z kaboszonami i rautami, czyli elementy naśladujące płaskie, żelazne okucia. Poniżej przedstawiono fotografię z lat 70. XX w. oraz z czasów obecnych.

dawna 107.png

obecna 107.jpg

Dodatkowo uwagę przykuwają: maleńki wykusz zakończony hełmem z iglicą, loggie zdobione pięknymi kolumnami i pełnoplastyczna korona, która jest symbolem funkcjonowania apteki zwanej „Pod koroną”, jest to zarazem jedna z najstarszych aptek w Poznaniu. Właściciel budynku Richard Linke, założył na parterze aptekę nazwaną właśnie „Pod Koroną”, istniejącą zresztą do dzisiaj. Apteka dała nazwę całej kamienicy.

pod koroną artykuł.jpg

O kamienicy i jego mieszkańcach pisał wielki miłośnik Poznania, ekonomista Zbigniew Zakrzewski w taki sposób:

„Pretensjonalnym frontonem wyróżnia się kamienica pod sto siódmym, w której działała apteka Pod Koroną, specjalizującą się w… kremie Bella przeciwko piegom. W kamienicy z apteką miał swoje mieszkanie nauczyciel Gimnazjum Marii Magdaleny, Mieczysław Michalkiewicz, którego syn Witold studiował medycynę i został po wojnie profesorem ginekologii w Akademii Medycznej.”[7]

W pobliżu znajduje się ul. Czajcza, na którą także warto pójść, by przyjrzeć się detalom kamienicy 2-2a:

IMG_20180814_103045.jpg

IMG_20180814_103107.jpg

Kamienica przy ul. Wierzbięcice 27

Bez wątpienia warto zwrócić uwagę także na kamienicę narożnikową na ul. Wierzbięcice 27. W okresie od 26 stycznia 1945 r. do połowy lutego tego samego roku, mieściła się w niej siedziba Komendy Milicji Miasta Poznania, a w latach wcześniejszych siedziba lokalnej komórki NSDAP[8].

 w27.jpg

Sztukateria jest dziełem Jana Raczyborskiego, a została zaprojektowana przez Ryszarda Mendelskiego dla Fenglera[9]. Detal jest doskonale zaprojektowany i zestawiony z ceglaną fasadą.

IMG_20180814_095534.jpg

IMG_20180814_100326.jpg

Kamienica na ul. Wierzbięcice 29

Kamienicę wybudowano w 1904 r., a jej właścicielem był Ryszard Sworowski, malarz sieni i klatek schodowych. Budynek przykuwa uwagę niebanalną elewacją – wzrok kieruje się zwłaszcza ku figurom zwierzęcym i ludzkim, są one gibkie, smukłe i piękne. Na zdjęciu poniżej można dostrzec różnorodność dekoracji: liczne kartusze w otoczeniu roślin, głowa kobiety pośród secesyjnych wici, ornament roślinny w postaci kiści winogron, czy stojący na pysku smoka mężczyzna z mieczem oraz paw. 

IMG_20180814_100537.jpg

IMG_20180814_100618.jpg

Fasada ma neogotycki szczyt z wypisaną datą 1904 i zdobieniami roślinnymi:

IMG_20180814_100602.jpg

Sworowski był właścicielem kilku kamienic. Portale tych domów mają piękne detale, jeden z nich na ul. Żupańskiego 19 to płaskorzeźba ukazująca dwóch małych rzeźbiarzy pracujących nad rzeźbą męskiej głowy. Najprawdopodobniej jest to portret właściciela kamienicy[10].

IMG_20180814_095720.jpg

Idąc Wierzbięcicami warto trzymać głowę w górze, dzięki temu można wypatrzeć urocze wieżyczki i szczyty:

ul. Wierzbięcice 26

IMG_20180814_095520.jpg

 ul. Wierzbięcice 33

IMG_20180814_100718.jpg

Piękne są także zdobienia elewacji i portale na:

ul. Wierzbięcice 15

IMG_20180814_105012.jpg

 ul. Wierzbięcice 40

IMG_20180814_100853.jpg

 ul. Wierzbięcice 42

 IMG_20180814_100911.jpg

Warto wstąpić także na:

ul. Żupańskiego 6a

 klamka zupanskiego 6a.jpg

 ul. Żupańskiego 8

IMG_20180814_104402.jpg

ul. Poplińskich 3

 popl 3.jpg

 ul. Kilińskiego/28 czerwca 1956

 kilinskiego i 28 czerwca.jpg

ul. Kilińskiego 4

kil 4.jpgul. Kilińskiego 5

jana kilinskiego 5.jpgul. Sikorskiego 4

pradzynskiego 4 cz 2.jpg

Ul. Krzyżowa

Nazwa ulicy pochodzi od starego, drewnianego krzyża, stojącego u zbiegu ulicy z Dolną Wildą[11]. W XVII w. znajdowało się tutaj miejsce straceń: szubienica i głęboka studnia, do której wrzucano ciała.

KRZYZ.jpg

W tym miejscu warto także wspomnieć o kapliczce, która stoi niedaleko krzyża. W pobliżu szubienicy w 1667 r. postawiono kapliczkę, którą odnowiono w 1927 r. wraz z krzyżem. Oba obiekty sakralne zostały zniszczone podczas II WŚ. W 1966 r. kapliczkę odbudowano w związku z Millennium Chrztu Polski.

kapliczka.jpg

Kapliczka jest otynkowana, zwieńczona dwuspadowym daszkiem z metalowym krucyfiksem. Na ścianie frontowej pod daszkiem napisy 966-1966. Poniżej głęboka, oszklona wnęka, ostro zakończona, w której znajduje się obraz Serca Jezusa.  Poniżej wmurowano tablicę fundacyjną z napisem:

KAPLICZKA PAMIĄTKOWA FUNDACJI STOWARZYSZENIA PORZĄDKU PUBLICZNEGO POZNAŃ-WILDA. DNIA 5 CZERWCA 1927 R.

W dolnej części kapliczki napis:

SERCE JEZUSA

NADZIEJO DROGO I POKOJU ŚWIATA

ZMIŁUJ SIĘ NAD NAMI.

O JEZU, SPRAW BYŚMY SIĘ WSZYSCY

WZAJEM MIŁOWALI I W KAŻDYM

CZŁOWIEKU TWARZ TWĄ OGLĄDALI,

BYŚMY UBOGIM SERCE OKAZALI

I WSZYSTKICH LUDZI DLA CIEBIE KOCHALI.

O POKÓJ DLA ŚWIATA ZE ŁZAMI BŁAGAMY,

WYSŁUCHAJ PRÓŚB NASZYCH TWÓRCO NASZ

ŁASKAWY,

OBDARZ ŚWIAT POKOJEM, TAK CIEBIE, BŁAGAMY.

AMEN.

KAPLICZKA PAMIĄTKOWA.

POMNIK 1000-LECIA CHRZTU POLSKI.

ZBUDOWANA OK. 1667 R., ODNOWIONA 1927 R.

ODBUDOWANA W ROKU MILLENIJNYM 17 IV 1966 R.

W HOŁDZIE SERCU JEZUSOWEMU CZCICIELE

ROBOTNICY DZIELNICY POZNAŃ-WILDA.

 

Dodatkowo z obu stron kapliczki wkomponowano dwie tablice z piaskowca ozdobione medalionami i napisami:

966 MILLENIUM POLONIAE oraz 1966 W NOWE TYSIĄCLECIE IDZIEMY Z TOBĄ PANIE.

Na ul. Krzyżowej warto zwrócić uwagę na kilka domów. Kamienica narożnikowa na ul. Krzyżowej/Wierzbięcice została zbudowana ok. 1908 r. Budowla ma mocno secesyjny charakter. Jest to duży czterokondygnacyjny budynek. Fasada to połączenie dwukolorowej, licowanej cegły z tynkowanymi detalami. Najbardziej reprezentacyjna część, czyli pierwsze i drugie piętro są oddzielone od reszty mocno zaznaczonymi gzymsami. W tej części można także zobaczyć m.in. piękne balkony na których znajduje się sztukateria przedstawiająca ornamenty roślinne.

balkon krzyzowa 2.jpg

Od strony ul. Wierzbięcice można z kolei zobaczyć detal ukazujący uskrzydlonych chłopców pośród kwiatów.

krzyzowa wierzbiecice.jpg

Kamienica narożnikowa ul. Powstańcza/Krzyżowa

Kamienica Ludwika Frankiewicza została zbudowana w 1903 r. Możliwe, że on sam był autorem projektu, nie tylko kamienicy nr 5, ale także sąsiedniej o nr 6. Fasada charakteryzuje ceglanym licem ścian, symetrycznym układem, a także sztukaterią łączącą ornamenty roślinne z wytwornymi twarzami.

krzyzowa 5.jpg

Kościół pw. Maryi Królowej

Do początków XX w. nie było na Wildzie Kościoła. Pierwszą świątynię zbudowała wildecka gmina ewangelicka, a jej patronem był św. Mateusz. Kamień węgielny pod budowę kościoła położono w 1904 r.[12] Świątynię wzniesiono na planie prostokąta, a autorem projektu był Oskar Hossfedl, znany niemiecki architekt sakralny. Budowę ukończono w 1907 r. Kościół ma charakterystyczną wysoką wieżę zwieńczoną ośmiobocznym hełmem. U jej podstawy znajduje się główny portal wykonany w stylu neomanierystycznym. Zewnętrzne mury zdobią regularnie rozmieszczone, niewielkie przypory. We wnętrzu znajdują się miejsca dla wiernych na parterze i na bocznych emporach (charakterystycznych dla kościołów ewangelickich). Po II Wojnie Światowej kościół został przejęty przez katolików. W 1955 r. świątynia otrzymała wezwanie Matki Boskiej Królowej. W 1993 r. erygowano nową parafię Maryi Królowej ponownie zmieniając wezwanie. W 2009 r. przed kościołem stanął pomnik Michała Archanioła.

kosciol.jpgmichu.jpg

Literatura:

[1] M. Libicki, Poznań Przewodnik, Poznań 1997, s. 298.

[2] Elementy dekoracyjne rzeźbione w drewnie.

[3] W Poznaniu nazywanym, w nawiązaniu do języka niemieckiego, fachwerkiem.

[4] http://poznanskiekamienice.pl/artykul/211/Kamienica-wildeckich-powstancow-i-Romana-Wilhelmiego (dostęp 17.07.2018 r.)

[5] M. Libicki, op. cit., s. 232.

[6] Tamże, s. 232.

[7] Z. Zakrzewski, Ulicami mojego Poznania, Poznań 1985, s. 520-521.

[8] H. Tycner, Wolność przyszła w czterdziestym piątym, w: Pierwsze lata. Wspomnienia poznaniaków o latach 1945-1948, Poznań 1980, s. 313,324

[9] J. Skuratowicz, Secesja w Poznaniu,  Poznań  2008, s. 143.

[10] Tamże, s. 155.

[11] Z. Zakrzewski, Ulicami mojego Poznania, Poznań 1985, s. 531.

[12] M. Mrugalska-Banaszak, op. cit., s. 212.

 

Komentarze

securimage