Katarzyna Okoniewska (KatarzynaOkoniewska)
Dodano: 2021-04-07 09:20:18

Recenzja książki „Działalność syjonistów-rewizjonistów w Polsce w latach 1944/1945-1950”

1944-01-01 - 1950-12-31

Po wybuchu II wojny światowej wszelka działalność polityczna Żydów na okupowanych ziemiach polskich była niemożliwa. Dopiero po jej zakończeniu Żydzi zaczęli na nowo prowadzić działalność polityczną - legalną lub nielegalną. Łącznie powstało 11 partii żydowskich w tym ruch syjonistyczno-rewizjonistyczny, będący prawicowym odłamem idei zmierzającej do odtworzenia państwa żydowskiego w Palestynie, którego założycielem był Zeew (Włodzimierz) Żabotyński. Żabotyński urodził się w 1880 r. w Odessie. Pochodził z rodziny zasymilowanej z kulturą rosyjską. W 1989 r. Żabotyński został wysłany jako korespondent Odiesskogo Listka do Szwajcarii, a następnie do Włoch. Pisał pod pseudonimem Altalena. Podczas pobytu we Włoszech podjął studia prawnicze. Wpływ na jego poglądy polityczne miał wzrost antysemityzmu w Rosji carskiej, który przybrał formę krwawych pogromów. W efekcie Żabotyński stał się zwolennikiem syjonizmu i sprzeciwiał się planom osiedlenia Żydów poza Palestyną. W 1903 r. współorganizował samoobronę żydowską przed Rosjanami w Odessie, a rok później uczestniczył w obradach VI Światowego Kongresu Syjonistycznego w Bazylei. Był założycielem Legionu żydowskiego walczącego podczas I wojny światowej. Dowodził oddziałami podczas desantu przez Jordan, za co został odznaczony przez Brytyjczyków. W  1925 r. założył Unię Syjonistów-Rewizjonistów. Zmarł 4 sierpnia 1940 r. na zawał serca.

Publikacja dr Dominika Flisiaka zatytułowana Działalność syjonistów-rewizjonistów w Polsce w latach 1944/1945-1950 stanowi pierwszą próbę przybliżenia działalności ruchu Włodzimierza Żabotyńskiego, co jest największym atutem publikacji. Jak napisał sam Autor we wstępie: O syjonistach-rewizjonistach jedynie wzmiankowano (...). Monografia powstała na podstawie pracy doktorskiej Autora. Warto podkreślić, że napisano ją na podstawie cennych źródeł pochodzących nie tylko z polskich archiwów (m.in. ŻIH, IPN, AP na terenie całego kraju), ale także z archiwów w Tel Avivie. Monografia liczy 280 stron i składa się z 4 rozdziałów (każdy z nich z kilku podrodziałów), a także z wstępu, zakończenia i aneksu. Na końcu ksiązki widnieje wykaz skrótów oraz bibliografia. W publikacji umieszczono 6 zdjęć, pod żadnym nie widnieje podpis. Ramy czasowe są adekwatne do tytułu książki.

We wstępie Autor wprowadza Czytelnika w sposób przygotowania pracy: omawia literaturę dotyczącą syjonistów-rewizjonistów, wyjaśnia przyjęte ramy chronologiczne, stawia pytania badawcze, na które stara się odpowiedzieć w dalszej części monografii i przedstawia wykorzystane metody badawcze.

W pierwszym rozdziale Autor skupia się na przestawieniu narodzin syjonizmu rewizjonistycznego i przybliża sylwetkę Włodzimierza Żabotyńskiego. W tej części Czytelnik pozna rozwój ruchu od 1918 r. aż do powstania w getcie warszawskim. W rozdziale tym można mieć jednak drobne zastrzeżenia. Autor całkowicie pominął okres Zagłady. Przeskok w treści pomiędzy tworzeniem oddziałów Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR a losami syjonistów-rewizjonistów w getcie warszawskim jest zdecydowanie zbyt gwałtowny, co sprawia że Czytelnik sam sobie zadaje pytanie o czasy Zagłady. Uważam, że w sytuacji, gdy materiał źródłowy z tego okresu nic nie mówił o syjonistach-rewizjonistach, należało po prostu o tym wspomnieć w tekście, dzięki czemu luka chronologiczna nie byłaby odczuwalna. W tej samej części Autor opisuje ogólną sytuację Żydów na terenach zajętych we wrześniu 1939 r. przez ZSRR. Tutaj także brakuje uzupełnienia w postaci informacji na temat polityki ZSRR wobec Żydów. Jak podaje Autor, w wyniku działań NKWD w drugiej połowie 1940 r. część działaczy syjonistycznych została zatrzymana, w kilku przypadkach nie podano jednak dlaczego, a w jednym przyczynę można było znaleźć w przypisie - w moim odczuciu informacja ta powinna znaleźć się w tekście.

Drugi rozdział wyjaśnia sytuację Żydów w Polsce po zakończeniu wojny i jednocześnie skupia się na żydowskich organizacjach politycznych, które powstały w Polsce w okresie 1944/1945-1949/1950. Część tą zatytuowano Sytuacja Żydów w Polsce w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Autor przedstawia podstawowe informacje dotyczące Zagłady. Uważam, że są one zbyt ogólne, bowiem sam fakt, że zamordowano (...) 90% przedwojennej populacji tej społeczności to zdecydowanie za mało dla Czytelnika. Temat należało rozszerzyć. W dalszej części rozdziału Autor porusza kwestię bardzo ważnego zjawiska w powojennej Polsce jakim były stosunki polsko-żydowskie z antysemityzmem na czele. Problematyka została nakreślona poprawnie i w interesujący sposób, choć zbyt konkretnie. Powojenne stosunki polsko-żydowskie doczekały się szeregu bardzo dobrych opracowań i na tej podstawie można było stworzyć znacznie bardziej rozbudowany wątek, który bez wątpienia byłby atutem publikacji. Dalej Autor skupia się na tematyce żydowskich organizacji politycznych w Polsce. Narracja jest przemyślana, uporządkowana i doskonale pomaga zrozumieć funkcjonowanie żydowskiej sceny politycznej, co jest dużą zaletą książki.

Trzeci rozdział wprowadza Czytelnika w szeroko rozumianą działalność zwolenników Włodzimierza Żabotyńskiego. Ta część publikacji jest najbardziej rozbudowana. Wyodrębniono aż 9 podrozdziałów, w których kolejno przedstawiono: sylwetki aktywistów ruchu syjonistyczno-rewizjonistycznego, struktury i działalność organizacji do 1946 r., działalność ruchu do 1949 r., kontakty krajowe i zagraniczne syjonistów-rewizjonistycznych, propagandę i agitację proemigracyjna, funkcjonowanie organizacji paramilitarnej Irgun Cwai Leumi w Polsce, kwestie finansowe, zwolenników Żabotyńskiego w innych partiach żydowskich oraz próby dezawuowania prawicy przez polityczną konkurencję. W pierwszym podrozdziale przedstawiono głównych aktywistów ruchu syjonistyczno-rewizjonistycznego. Auto nawiązuje nie tylko do ich życia politycznego, ale także do osobistego. Uważam jednak, że w treści znajdują się nieistotne szczegóły, takie jak adresy zamieszkania, czy informacje dotyczące przeprowadzek. W drugim podrozdziale Czytelnik dowie się jak tworzono strukturę prawicy syjonistycznej, jej program oraz jak przebiegały spotkania przedstawicieli ugrupowania. W pozostałych częściach Autor opisuje rozwój ruchu prawicowego w poszczególnych okręgach do 1949 r., omawia przebieg kontaktów krajowych i zagranicznych, szczegółowo i w interesujący sposób przedstawia prowadzenie działalności propagandowej. W ostatnim podrozdziale monografii Autor podejmuje temat finansów, Czytelnik dowie się zatem jak finansowano zwolenników Żabotyńskiego i na co przeznaczano zdobyte środki.

W czwartym rozdziale Autor skupia się na przedstawieniu kresu działalności zwolenników Żabotyńskiego w Polsce Ludowej: na przyczynach rozbicia struktur syjonistów-rewizjonistów, na losach poszczególnych osób, represjach jakie wobec nich stosowano, okoliczności aresztowań, czy podjęcia współpracy z MBP. Atutem jest wykorzystanie treści listów napisanych przez skazanych syjonistów i ich rodzin m.in do Sądu Apelacyjnego, czy Bieruta z prośbą o ułaskawienie.

Ostatni rozdział zatytułowany Losy syjonistów-rewizjonistów po 1950 r. będący jednocześnie epilogiem przedstawia, jak napisał sam Autor, losy syjonistów-rewizjonistów, którzy opuścili Polskę po 1955 r. Można znaleźć w nim uzupełnienia do biogramów podanych w rozdziale 3, które ukazują dalsze losy wybranych członków ruchu. Dodatkowo wykorzystano korespondencję pomiędzy Władysławem Chrzanowskim a Dawidem Drażninem, poszerzając tym samym wiedzę Czytelnika o relacjach polsko-żydowskich.

Następne części pracy to kolejno: zakończenie, aneks wraz z biogramami wybranych działaczy i korespondencją (sprawozdania, listy, pozdrowienia), wykaz skrótów i bogaty spis bibliograficzny.

Reasumując, publikacja przedstawia ważne informacje na temat prawicowego politycznego ruchu żydowskiego i bez wątpienia otwiera drogę do dalszych badań nad tym tematem. Autor pracował z nowymi źródłami, których nigdy nie wykorzystano w innych publikacjach. W monografii są jednak pewne uchybienia. W treści książki dostrzegalne są błędy ortograficzne, literówki i niejasności. Minusem jest też niewystarczająca ilość zdjęć, ilustracji, które na pewno podniosłyby atrakcyjność wydania.

Za książkę dziękujemy wydawnictwu Tygiel: http://www.wydawnictwo-tygiel.pl/.

Komentarze

securimage