Katarzyna Okoniewska (KatarzynaOkoniewska)
Dodano: 2020-01-27 11:35:50

Sterylizacja po niemiecku, czyli eksperymenty ginekologiczne w KL Auschwitz

1940-01-01 - 1945-01-27

Ustawy i wskazania

W nazistowskich Niemczech istniało przekonanie, że Niemcy to naród będący przedstawicielem czystej i idealnej, białej rasy, która znajduje się na szczycie hierarchii rasowej, podczas gdy reszta populacji to po prostu podludzie. W wyniku takiego myślenia powstała idea eliminacji Żydów, Romów i Słowian, którzy nie wpisywali się w ramy aryjskie. 14 lipca 1933 r. wydano ustawę dotyczącą higieny rasowej Gesetz zur Verhütung erbkranken Nachwuchses (GezVeN) i wskazań eugenicznych do przeprowadzania operacji ubezpłodnienia. Dotyczyły one zarówno obywateli niemieckich, jak i innych krajów, którzy nawet w wyniku przeprowadzenia takiego zabiegu nie mieli zamiaru opuścić granic ziem niemieckich i zostali uznani za dziedzicznie chorych na następujące przypadłości: wrodzony idiotyzm, schizofrenię, choroby maniakalno-depresyjne, dziedziczną padaczkę, dziedziczną pląsawicę, ślepotę, głuchotę, i fizyczne deformacje (również dziedziczne). Na samym początku zabiegi przeprowadzano humanitarnie i ich celem było wyłącznie pozbawienie danej osoby możliwości rozrodu. Można było zwolnić się z zabiegu poprzez udanie się do zakładu zamkniętego, w którym nie można było nawiązywać kontaktów seksualnych[1]. Sterylizację na znacznie szerszą skalę zaczęto przeprowadzać podczas wojny w obozach koncentracyjnych, a zwłaszcza w KL Auschwitz, w którym zajmowało się nią kilku lekarzy: Carl Clauberg, Horst Schumman, Władysław Dering i Maximilian Samuel.

 

Carl Clauberg

Carl Clauberg pracował przed wojną w Klinice Chorób Kobiecych Uniwersytetu w Kilonii, gdzie przeprowadzał badania dotyczące płodności kobiet. W 1937 r. został mianowany profesorem ginekologii i położnictwa Uniwersytetu w Królewcu. Zajmował się przede wszystkim leczeniem bezpłodności u kobiet mających niedrożne jajowody. Heinrich Himmler zaproponował mu współpracę nad wykryciem najlepszego sposobu sterylizacji, a więc działania, które miało być przeciwieństwem tego, czym wcześniej zajmował się doktor.  Clauberg dość szybko poinformował Himmlera, że opracował nieoperacyjną metodę, dzięki której będzie można przeprowadzić sterylizację nawet tysiąca kobiet w jeden dzień z użyciem odpowiedniej aparatury. Metoda ta przebiegała pod pozorem badania ginekologicznego i polegała na wprowadzeniu do dróg rodnych środka chemicznego opracowanego przez doktora, ale także na użyciu takich substancji, jak formalina, azotan srebra, lipiodol i jodypina[2]. Więźniarki wybierano do eksperymentów w następujący sposób. W trakcie porannego apelu jeden z SS-manów uważnie przyglądał się osadzonym a poprzez przeprowadzenie krótkiej ankiety wybierał młodsze i zdrowsze kobiety. Wyselekcjonowane osoby zaprowadzano do bloku 30., gdzie lekarz prowadził z nimi wywiad odnośnie przebytych chorób, menstruacji i ewentualnych ciąż. Następnie wybrane kobiety poddawano dalszym badaniom. Była więźniarka Monika Dombke tak oto wspomina zabieg:

 

          Mnie kazał rozebrać się do naga następnie pobrał wymiary kości miednicy. Potem kazano mi się położyć na długim stole, przymocowano a nogi umieszczono w uchwytach, które były na końcu stołu […] Podczas badania wprowadzono mi do organów rodnych  jakimś przyrządem, przy dużym bólu gęstawy płyn. Nie wiem dokładnie co mi wtedy zrobiono, krzyczałam z bólu i przerażenia, nigdy przedtym nie byłam w gabinecie ginekologicznym. Na stole ginekologicznym musiałam leżeć przez kilka minut[3].

 

Po badaniu kobiety wracały na blok i spędzały tam kilka dni, a lekarze regularnie badali ich brzuchy, kontrolowali drogi rodne, mierzyli temperaturę i wykonywali zdjęcia rentgenowskie. Stosowane odczynniki wywoływały ostry stan zapalny, wymioty, obfite krwotoczne wydzieliny, a w najgorszym wypadku także śmierć kobiet. Po ustąpieniu zapalenia następowało zrośnięcie jajowodów, a funkcja jajników ulegała całkowitemu zniszczeniu. W wyniku tych eksperymentów młode dziewczyny szybko zaczęły wyglądać jak staruszki[4]. Dużą liczbę kobiet zamordowano, by móc przeprowadzić sekcję zwłok. Po miesiącuod operacji  należało zgłosić się ponownie do doktora Clauberga, by sprawdzić efekty eksperymentu poprzez wykonanie badania HSG. Jeżeli wykazało ono drożność jajowodów, wówczas ponownie wstrzykiwano roztwór, jednak o silniejszym stężeniu.

Carl Clauberg.jpg

                                                                                                                         Carl Clauberg

Screenshot_2020-01-27 Wszystkie części serii można nabyć w księgarni internetowej Muzeum - ppt pobierz.png

                                                                                                                                                            Fotel ginekologiczny         

Horst Schumann

Drugim lekarzem zajmującym się sterylizacją był Horst Schumann. W Auschwitz pojawił się 28 lipca 1941 r. wraz z komisją lekarską, która miała zadecydować którzy więźniowie powinni zostać skierowani na śmierć. Wyrok padł na inwalidów, przewlekle chorych i ułomnych. Łącznie wybrano do gazu 575 więźniów[5]. Na stałe Schumann przyjechał do obozu w listopadzie 1942 r. Jego doświadczenia polegały na naświetlaniu promieniami rentgena okolic rodnych w kilku seansach. Schumann poddawał zabiegowi sterylizacji przede wszystkim dziewczęta w wieku od 15 do 19 lat oraz chłopców i młodych mężczyzn w wieku od 18 do 28 lat, w 90% byli to greccy Żydzi i Żydówki[6]. Wybrane osoby ustawiano pomiędzy aparaturą, która dotykała narządów rozrodczych z obu stron. W przypadku chłopców i mężczyzn zabieg naświetlania promieniami rentgena wyglądał podobnie jak u kobiet. Przeprowadzano je na dwa sposoby: częściowy i całkowity. Do naświetlania częściowego używano ołowianych płytek do osłony, których z kolei nie stosowano w przypadku naświetlania całościowego. Początkowo naświetlanie trwało kilkanaście minut, jednak z czasem uległo skróceniu do 5 minut. Zdaniem byłego więźnia Kazimierza Szwemberga czas przeznaczony na sterylizację skrócono w późniejszym okresie do poniżej minuty[7]. Bardzo częstą reakcją na doświadczenie były nudności, wymioty, rany oparzeniowe powierzchowne, zapalenie otrzewnej, sączące egzemy skórne, zrosty i ogromny ból, który temu towarzyszył. Jednak nawet w takich przypadkach ofiary koniecznie musiały wrócić  do pracy. Jeśli nie były w stanie pracować, wówczas zostały skazywane na komorę gazową.

Schumann.jpg

                                                                                                                      Horst Schumann

Kontrola pozabiegowa polegała na wykonywaniu operacji, która miała wykazać zmiany degeneratywne jajników - wycinano jeden z nich lub oba i kierowano do Hamburga na badanie mikroskopowe. Niestety wskutek tego zabiegu, wiele kobiet umierało, bowiem nie przeprowadzano go w sterylnych warunkach. U więźniarek, które przeżyły występowały następujące objawy: brak miesiączki, tycie, nadmierne owłosienie, pocenie się, zmiany psychiczne, częstomocz, nerwobóle, pobudliwość. Kontrola posterylizacyjna u mężczyzn wyglądała bardzo podobnie. Wycinano część jądra albo dokonywano amputacji jedno- lub dwustronnych i następnie wysyłano do Hamburga do dalszych badań[8].

         

Władysław Dering

W styczniu 1944 r. do bloku 10 przeniesiono lekarza obozowego Władysława Deringa, który podobnie jak wyżej wymienieni uczeni, wykonywał operacje sterylizacyjne. Była więźniarka Alina Brewda relacjonowała po wojnie, że Dering chwalił się jej, że przeprowadził w obozie 17 tysięcy operacji, z czego aż 16,5 tysiąca było operacjami czysto eksperymentalnymi, wykonywanymi głównie na zlecenie SS-manów. Jego zabiegom często przypatrywał się Schumann, który wraz z nim „bawił się” w bicie rekordów: Dering przyjął raz zakład, że zoperuje 12 dziewcząt w 1,5 godziny. Poza tym chełpił się, że w ciągu 2 godzin potrafi przeprowadzić operacje usunięcia 60 jąder[9]. W wyniku seryjnej operacji, której poddał owe dwanaście dziewcząt, jedna z nich zmarła wskutek krwotoku wewnętrznego, druga - z powodu ostrego zapalenia otrzewnej. Felicja Pleszowska, pielęgniarka z bloku 10, mówiła o Deringu:

 

(...) pracował jak rzeźnik, nie zmieniając instrumentów[10].

 

dering-w.jpg

Władysław Dering

 

blok 10.jpg

                                                                                                           Wejście na blok 10. Zdjęcie współczesne.

Mimo tych opinii wiadomo, że uratował życie Witoldowi Pileckiemu, organizował leki dla chorych, ratował pacjentów od śmierci w komorach gazowych i przeprowadzał potajemne operacje, które pomagały więźniom przetrwać.

 

Maximilian Samuel

Ostatnim lekarzem, o którym należy wspomnieć, był ginekolog Maximilian Samuel - wielokrotnie odznaczony oficer z czasów I Wojny Światowej[11]. W sierpniu 1942 r. został deportowany z Francji do Auschwitz. Samuel został wyznaczony przez Schumanna do wycinania jajników w celu sprawdzenia działania rentgenowskiej metody sterylizacji. Wszystkie wycięte jajniki konserwowano, a następnie wysyłano do Instytutu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Wrocławskiego.  Jedna z więźniarek wspomniała, że Samuel zastąpił Schumanna w trakcie operacji i powiedział jej:

 

(...) chciałbym, żebyś żyła i miała po mnie pamiątkę. Jeśli przeżyjesz, to będziesz mogła zostać matką[12].

 

To nie jedyna relacja tego typu. Osadzone relacjonowały, że miały wrażenie, że Samuel ignorował polecenia Schumanna i zamiast dwóch jajników usuwał tylko jeden. Wobec kobiet okazywał współczucie, dodawał im otuchy, tłumaczył im na czym dokładnie polega zabieg i uspokajał je. Kiedyś zwrócił się do jednej młodej Greczynki ze słowami:

 

(... ) gdy kiedyś tam będziesz miała dzieci, to pomyśl o mnie [13].

 

Ona wspominała go jeszcze bardzo długo po wojnie, bowiem urodziła czterech synów, jeden z nich otrzymał imię Max.

 

Skutki doświadczeń

Już po wyzwoleniu, na przełomie października/listopada 1945 r., zbadano kilkanaście osób poddanych wyżej opisanym eksperymentom. Dla zobrazowania efektów zabiegów przytaczam kilka przykładów pokazujących, jaki wpływ na organizm miały omówione doświadczenia:

E.A., 22 lata, zamężna. Naświetlana promieniami rtg, trzy miesiące później operowana. Od momentu zabiegów nie miesiączkuje. Stan obecny: zawroty głowy, obfita potliwość, częstomocz.

F.S., 20 lat, panna. Naświetlana promieniami rtg, trzy miesiące później operowana. Stan obecny: brak miesiączki, zawroty głowy, ataki pocenia się, przyspieszone bicie serca, częstomocz, nerwobóle.

R.A., 20 lat, panna. Naświetlana promieniami rtg, następnie operowana przez dr Schumanna, miejsce operowane ropiało. Od tego czasu nie miesiączkuje, ma częste zawroty głowy, jest nerwowa i pobudliwa.

H.M., 20 lat. Obustronna kastracja (pierwsze jądro usunięto w lipcu 1943 r., drugie we wrześniu 1943 r.). Obecny stan: brak zarostu, delikatnie rozwinięte piersi, nerwica seksualna.

A.G., 27 lat. Naświetlanie promieniami rtg. Badanie z dnia 17 września 1945 r. wykazało, że w nasieniu nie znajdują się plemniki.

A.F., 21 lat. Naświetlanie promieniami rtg, po 40 dniach wycięcie jednego jądra. Nasienie zawiera liczne, nieporuszające się plemniki[14].

Wszystkie badanie osoby były w bardzo złej kondycji psychicznej.

 

Dalsze losy lekarzy po wojnie

8 czerwca 1945 r. wojska radzieckie arestzowały i przewiozły do ZSRR Carla Clauberga. W 1948 r. odbył się jego proces w Moskwie. Na jego mocy został on skazany na karę pozbawienia wolności na okres 25 lat, jednak już w 1955 r. wrócił do RFN. Planował założyć własną klinikę, w związku z czym ogłosił w prasie, że szuka zdolnych maszynistek. 21 listopada został aresztowany, pozbawiony tytułów naukowych przez Niemiecką Izbę Lekarską oraz odebrano mu pozwolenie na wykonywanie zawodu. Zmarł 9 sierpnia 1957 r. w Kilonii, w trakcie przygotowań do procesu[15].

Władysław Dering wyjechał po wojnie na Zachód, gdzie przez pewien czas był oficerem II Korpusu generała Andersa we Włoszech, a następnie przeprowadził się do Anglii. Pracował jako lekarz w Somalii. Zmarł w Hiszpanii na raka płuc w 1966 r.

Horst Schumann mieszkał do 1951 r. w RFN, jednak w obawie przed aresztowaniem wyemigrował do Japonii. W 1955 r. zbiegł do Sudanu, zaś 4 lata później do Nigerii. Aresztowano go w 1966 r. w Ghanie i ekstradowano do RFN. Akt oskarżenia nie dotyczył jednak zbrodni popełnionych w Oświęcimiu, lecz w zakładach dla nieuleczalnie chorych. Zdaniem prokuratury Schumann poniósł odpowiedzialność za śmierć 819 osób w Grafeneck i 13 730 osób w Sonnenstein. Dodatkowo wzięto pod uwagę wybiórkę w Buchenwaldzie liczącą 190 osób i w Oświęcimiu 575 więźniów[16]. Międzynarodowy Komitet Oświęcimski domagał się, by do aktu oskarżenia dodać zbrodnie popełnione na terenie obozu KL Auschwitz, jednak w trakcie procesu adwokat Schumanna wystąpił z protestem przeciwko Komisji z uzasadnieniem, że Komisja bezprawnie wtrąca się do wymiaru sprawiedliwości w NRF[17]. Proces przeciwko Schumannowi umorzono ze względu na jego zły stan zdrowia. Zmarł w 1983 r.

 

Bibliografia:

APMA-B: nr neg. 442

APMA-B, Oświadczenia, t. 53

APMA-B, Oświadczenia, t. 54

APMA-B, Proces Hössa, t. 17

APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 49

 

Kasperek S., Powikłania zabiegów sterylizacyjnych w latach 1934-1938 na Śląsku Opolskim, „Przegląd Lekarski – Oświęcim ” 1974,  31 nr 1.

Kłodziński S., Z zagadnień ludobójstwa „sterylizacja” i kastracja promieniami Roentgena w obozie oświęcimskim. Dr Horst Schumann , „Przegląd Lekarski - Oświęcim” 1964, nr 1.

Lang H-J., Kobiety z bloku 10. Eksperymenty medyczne w Auschwitz, tłum. Borg E., Warszawa 2013.

Okoniewska K., Zbrodniczy medycy. Lekarze z Auschwitz, Łodź 2017.

Sprawy lekarzy obozowych z Oświęcimia, Biuletyn Informacyjny nr. 3 (112), Oświęcim 1970.

 

Przypisy:

[1] S. Kasperek, Powikłania zabiegów sterylizacyjnych w latach 1934-1938 na Śląsku Opolskim, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1974,  31 nr 1, s.82.

[2] APMA-B: nr neg. 442.

[3] APMA-B, Oświadczenia, t. 54, s. 152.

[4] S. Kłodziński, Z zagadnień ludobójstwa „sterylizacja” i kastracja promieniami Roentgena w obozie oświęcimskim. Dr Horst Schumann , „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1964, nr 1, s.109.

[5] Sprawy lekarzy obozowych z Oświęcimia, Biuletyn Informacyjny nr. 3 (112), Oświęcim 1970.

[6] APMA-B, Proces Hössa, t. 17, s. 64.

[7] APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 49, s. 85.

[8] APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 53, s. 206.

[9] APMA-B, Proces Hössa, t. 17, s. 65.

[10] H-J. Lang, Kobiety z bloku 10. Eksperymenty medyczne w Auschwitz, tłum. Borg E., Warszawa 2013, s. 133.

[11] APMA-B, Oświadczenia, t. 53, s. 207.

[12] H-J. Lang, op. cit., s. 129.

[13] Tamże, s. 130.

[14] APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 7, ss. 1037-1040.

[15] http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Clauberg.html   (dostęp 15.03.2019)

[16] Sprawy lekarzy obozowych z Oświęcimia, Biuletyn Informacyjny nr 3 (112),  Oświęcim 1970.

[17] Adwokat ludobójcy Horsta Schumana przeciwko Międzynarodowemu Komitetowi Oświęcimskiemu, Biuletyn Informacyjny nr 11 (120), Oświęcim 1970. 

Komentarze

securimage