Bartosz Różanek (Bartek)
Dodano: 2021-09-07 00:31:24

Z historii adwokatury międzywojennego Poznania – Stanisław Celichowski

1885-09-25 - 1947-03-20

Ród Celichowskich był i jest nadal dobrze znany w Poznaniu i całej Wielkopolsce. Warto przypominać sylwetki członków tej rodziny, zwłaszcza, że często byli oni wybitnymi jednostkami. W okresie międzywojennym prym wiodło dwóch adwokatów, Witold i Stanisław Celichowscy. Sylwetkę Witolda przedstawiłem w poprzednim artykule. W poniższym tekście przybliżę działalność jego brata, Stanisława.

Urodził się w Bninie 25 września 1885 roku w rodzinie Zygmunta Celichowskiego, niezwykłej postaci tamtych czasów, historyka, wydawcy, działacza społecznego, a przede wszystkim dyrektora Biblioteki Kórnickiej. W 1904 roku ukończył, tak jak wielu innych znanych Poznaniaków, słynne Gimnazjum im. Marii Magdaleny w Poznaniu. Następnie rozpoczął studia prawnicze. Odbywał je, jak to się często wówczas zdarzało, na kilku uniwersytetach niemieckich w Berlinie, Getyndze, Lipsku i Halle. Na ostatnim otrzymał tytuł doktora praw. Od początku swojej kariery łączył praktykę adwokacką i notarialną, najpierw w Ostrowie Wielkopolskim, a od 1916 roku w Poznaniu. W tym samym czasie rozpoczął działalność w Lidze Narodów. Był wierny swoim przekonaniom politycznym, do śmierci związany z ruchem endeckim.

Jeszcze przed ogłoszeniem niepodległości Polski, w październiku 1918 roku został komisarzem pełnomocnym Komitetu Obywatelskiego w Poznaniu na powiat śremski. Po niechybnym upadku Niemiec i chaosie, który rozszerzał się w tym kraju na szeroką skalę Polacy z Wielkopolski chcieli jak najlepiej wykorzystać swoją szansę na przyłączenie do odbudowującego się państwa polskiego. Jedną z najważniejszych postaci był właśnie Stanisław Celichowski. Zorganizował Radę Żołnierską w Kórniku i stanął na czele Rady Robotniczej. W czasie powstania wielkopolskiego brał czynny udział w walkach zbrojnych. W momencie jego wybuchu walczył na ulicach Poznania. Był dowódcą 4. kompanii kórnickiej. Dowodził działaniami pod Zbąszyniem, Łomnicą i Rawiczem, uczestniczył w wyzwalaniu Śremu. Po zakończeniu powstania objął stanowisko kierownika Wydziału Wojskowego w Ministerstwie do spraw byłej Dzielnicy Pruskiej, a następnie delegatem tegoż wydziału w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Po wycofaniu się z działalności politycznej powrócił do praktyki adwokackiej. Już w 1921 roku był współtwórcą czasopisma „Przegląd Administracyjny”, którego stał się redaktorem naczelnym. Niestety gazeta upadła po roku działalności. Sam Celichowski dołączył do grona redaktorów „Gazeta Administracji i Policji Państwowej”.

Po zamachu majowym powrócił do polityki krajowej. Jako ostry przeciwnik Piłsudskiego i sanacji współtworzył w Poznaniu Komitet Wojewódzki Organizacji Obrony Państwa. Jego członkowie protestowali przeciwko zamachowi majowemu. Sam Celichowski ponownie zaangażował się w działalność Stronnictwa Narodowego, gdzie pełnił kilka zaszczytnych funkcji, między innymi był członkiem Zarządu Głównego SN. W latach trzydziestych zasiadał w sejmiku wojewódzkim, gdzie kierował komisją regulaminową. Kilka lat przed wojną stanął w opozycji do grupy tzw. „młodych” w Stronnictwie Narodowym, co spowodowało, że wycofał się pracy na rzecz partii. W 1938 roku został wybrany prezydentem Poznania. Jednak władze państwowe unieważniły wyniki wyborów.

Poza działalnością polityczną Celichowski uczestniczył w działalności różnych organizacji społecznych, między innymi Związku Gimnastycznego Sokół czy Towarzystwa Samoobrony Społecznej Rozwój. Z jego inicjatywy w 1930 roku powstało Narodowe Zrzeszenie Adwokatów, którego następne kilka lat był prezesem.

Po wybuchu II wojny Celichowski udał się na wschód i osiadł we Lwowie. Z pomocą przyjaciół miał się przedrzeć na Węgry, jednak został aresztowany przez NKWD i wywieziony w głąb Związku Radzieckiego. Odzyskał wolność po podpisaniu układu Sikorski – Majski. Wyjechał do Londynu.

W Wielkiej Brytanii ponownie zaangażował się w działalność polityczną. Jednak za działanie niezgodne z obowiązującą linią partii został usunięty ze Stronnictwa Narodowego. Od sierpnia 1943 roku został podsekretarzem stanu ds. ziem odzyskanych w Ministerstwie Odbudowy Administracji Publicznej, kierowanym przez Karola Popiela. Poza działalnością polityczną wykładał prawo cywilne na polskim wydziale prawa Uniwersytetu Oksfordzkiego.

Zmarł w Londynie 20 marca 1947 roku. Został pochowany na katolickim cmentarzu św. Marii w Kensal Green, choć jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu w Bninie.

Stanisław Celichowski całym swoim życiem zasłużył na pamięć potomnych. Był wielkim Polakiem, gorącym patriotą, bronił swoich przekonań, ale umiał również przyjąć gorycz porażki. Swoją postawą i działalnością w życiu społecznym, zawodowym i politycznym stał się przykładem dla kolejnych pokoleń Polaków.

 

BIBLIOGRAFIA

Celichowski S., Wyprawa zbąszyńska. Wspomnienia uczestnika [w:] https://www.wbc.poznan.pl/publication/137013 (2021.09.07).

Stanisław Celichowski [w:] Słownik Biograficzny Adwokatów Polskich, Warszawa 2018.

Stanisław Celichowski [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, Warszawa – Poznań 1983.

Stanisław Celichowski [w:] http://www.sejm-wielki.pl/b/sw.981118 (2021.09.07).

Komentarze

securimage