Bartosz Różanek (Bartek)
Dodano: 2021-05-20 13:24:11

Z historii adwokatury międzywojennego Poznania - Władysław Seyda

1863-04-22 - 1939-02-26

Dwudziestolecie międzywojenne w dziejach adwokatury polskiej jest czasem niezwykle ważnym, ale i przełomowym. 11 listopada 1918 roku Polska po ponad 123 – letnim okresie zaborów odzyskała upragnioną niezależność. Jednak kraj od samego początku zmagał się z jednej strony z zagrożeniem zewnętrznym i problemem uregulowania granic, z drugiej zaś nowe państwo  powstało z ziem, na których funkcjonowały trzy, w dużej mierze różniące się porządki prawne. Z tego względu jednym z najważniejszych problemów władz polskich była unifikacja prawa polskiego w wielu jego obszarach. Adwokatura polska zmagała się z problemami na dwóch poziomach. W ramach wykonywanego zawodu poszczególni adwokaci musieli zapoznać się z nie tylko z poszczególnymi obszarami prawa, w których się specjalizowali, ale również zasadami funkcjonowania palestry. W każdym państwie zaborczym prawo regulujące działanie palestry funkcjonowało w innym sposób. Zupełnie inaczej zorganizowany był samorząd adwokacki, a co szczególnie ważne inna była droga do zawodu adwokata. Z tego względu na przykład adwokat z Galicji, aby wykonywać zawód w Wielkopolsce musiał odbyć dodatkową praktykę sądową, która wprowadzała go w specyfikę prawa pruskiego odziedziczonego na tych ziemiach.

Środowisko adwokackie niezależnie od regionu kraju, w którym funkcjonowało było ważnym ośrodkiem życia prawnego i politycznego, ale również społecznego i kulturalnego. Palestra w zasadzie przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego, a zwłaszcza po 1926 roku walczyła o utrzymanie swojej niezależności i autonomii zwłaszcza od władzy państwowej.

Społeczność adwokatów poznańskich w okresie międzywojennym stanowi niezwykle ciekawą grupę. Z jednej strony pod względem prawnym stanowili określoną całość, z drugiej zaś wielu z nich było postaciami o ciekawych osobowościach, nieszablonowych życiorysach, posiadających zainteresowania odbiegające od ich zawodów prawniczych. W następnych artykułach chciałbym przedstawić sylwetki kolejnych adwokatów poznańskich wskazując na ich osiągnięcia, sukcesy, ale i porażki.

Jako pierwszego chciałbym przedstawić adwokata, który odcisnął wyraźne piętno nie tylko w środowisku prawniczym Poznania, ale był aktywny jako osoba publiczna jeszcze w okresie zaborów, a później przez cały okres międzywojenny na terenie Wielkopolski, ale również w polityce krajowej.

Władysław Kazimierz Seyda, bo o nim mowa, urodził się 22 kwietnia 1863 roku w Łobżenicy w powiecie wyrzyskim. Był synem Marcina i Marianny z Kałdykiewczów. Seyda naukę rozpoczął w Wałczu, gdzie w 1880 roku ukończył tamtejsze gimnazjum. Następne cztery lata spędził we Wrocławiu, gdzie studiował prawo i ekonomię na tamtejszym uniwersytecie. Jednocześnie brał udział w młodzieżowych stowarzyszeniach narodowych oraz organizacjach polskich. Po ukończeniu studiów, w latach 1883 – 1889, jako referendariusz przygotowywał się do dalszej pracy prawniczej w poznańskich sądach.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że zgodnie z niemieckimi przepisami niezależnie od później wykonywanego zawodu prawniczego, wszyscy kandydaci po ukończeniu studiów prawniczych odbywali aplikację sądową. Z tego względu nowi członkowie palestry na początku swojej kariery mieli trudniej, gdyż mimo znajomości prawa często nie znali środowiska adwokackiego i nie posiadali praktyki w zawodzie. Dlatego bardzo często młodzi adwokaci rozpoczynali pracę bądź u ojca czy innego członka rodziny, bądź wchodząc w spółkę ze znanym adwokatem.

W 1889 roku Seyda został mianowany asesorem sądowym i rozpoczął praktykę jako adwokat przy Sądzie Okręgowym w Krotoszynie. Dwa lata później przeniósł się do Poznania, gdzie rozpoczął praktykę adwokacka przy Sądzie Ziemskim, a od 1903 roku aż po zakończenie administracji niemieckiej kontynuował ja przy Wyższym Sądzie Krajowym. Był znanym obrońcą w sprawach prasowych i politycznych. W 1901 roku był jednym z adwokatów ośmiu polskich studentów oskarżonych o zorganizowanie tajnego Związku Towarzystw Młodzieży w Niemczech i o przynależność do Ligi Narodowej.

W latach 1894 – 1896 współpracował z Przeglądem Poznańskim. W 1905 roku był współzałożycielem stowarzyszenia Straż, które utworzono w celu obrony spraw ekonomicznych, społecznych i obywatelskich Polaków. Rok później stał się udziałowcem spółki Nowa Drukarnia Polska, która wznowiła działalność Kuriera Poznańskiego.

W styczniu 1907 roku został wybrany na posła do parlamentu niemieckiego z okręgu wyborczego obejmującego powiaty jarocińskiego, pleszewskiego i wrzesińskiego. Wchodził w skład parlamentarnego Koła Polskiego. Jeszcze w tym samym roku interweniował w sprawie strajków wrzesińskich. Rok później krytykował projekt antypolskiej ustawy wywłaszczeniowej.

Od początku swej politycznej działalności współpracował ze Stronnictwem Narodowym. W 1909 roku wybrano go do Rady Głównej utworzonego w Poznaniu endeckiego stronnictwa Polskie Towarzystwo Demokratyczne. W 1912 roku ponownie został wybrany do parlamentu, gdzie zasiadał kolejne sześć lat. W tym samym roku wybrano go wiceprezesem Koła Polskiego. Wraz z karierą polityczną równolegle był członkiem Rady Narodowej sprawującej opiekę nad polską działalnością publiczną w Rzeszy Niemieckiej.

W okresie I wojny światowej Seyda zaangażował się w działalność Koła Międzypartyjnego skupiającego polskich działaczy społecznych w zaborze pruskim. Zadaniem Koła było nawiązanie kontaktów z działaczami polskimi z pozostałych zaborów i innych krajów europejskich. Seyda starał się nawiązać współpracę z innymi organizacjami polskimi, współpracował między innymi z Komitetem Narodowym Polskim.

W momencie upadku Rzeszy Niemieckiej Seyda został jednym z delegatów Koła Polskiego do współdziałania rządu polskiego w Warszawie. Będąc prezesem Koła Polskiego w Reichstagu dostąpił zaszczytu otwarcia 3 grudnia 1918 roku Polskiego Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu. W okresie walk powstańczych stał się jednym z najważniejszych członków Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej, która sprawowała władzę polityczną i wojskową na terenie Wielkopolski. Seyda wraz z Wojciechem Korfantym reprezentował NRL na zewnątrz, ale również odpowiadał za organizację i funkcjonowanie organów wymiaru sprawiedliwości w byłym zaborze pruskim.

W lutym 1919 roku wszedł do Sejmu Ustawodawczego z racji sprawowania funkcji parlamentarzysty polskiego w Reichstagu. W kolejnych wyborach do Sejmu RP uzyskał mandat poselski z ramienia Narodowej Demokracji z okręgu poznańskiego. W 1919 roku kierował pracami Komisji Konstytucyjnej. Między sierpniem tegoż roku a lipcem następnego w rządach Ignacego Paderewskiego i Leopolda Skulskiego był ministrem do spraw byłej dzielnicy pruskiej. W październiku 1920 otrzymał nominację na Prezesa Sądu Najwyższego, a jednocześnie przewodniczącym Izby ds. byłej Dzielnicy Pruskiej. Natomiast cztery lata później objął stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, a tym samym prezesa Trybunału Stanu.

Po 1926 roku stał się ostrym krytykiem rządów pomajowych. W 1928 roku gremium sędziów Sądu Najwyższego odrzuciło kandydaturę ówczesnego wiceministra sprawiedliwości Stanisława Cara na osobę, którą Prezydent mógł wyznaczyć na Generalnego Komisarza Wyborczego. Mimo nalegań ze strony rządowej Seyda nie podał się do dymisji, wskutek czego w styczniu 1929 roku został wraz z sześcioma innymi sędziami przeniesiony w stan spoczynku. Powrócił wówczas do Poznania, gdzie wznowił praktykę adwokacką. W trakcie procesu brzeskiego był świadkiem obrony.

Adwokat był żonaty z Marią z domu Leitgeber. Owocem ich związku była córka Janina. Jego bratankiem był Marian Seyda, polityk i działacz niepodległościowy.

Władysław Seyda zmarł 25 lutego 1939 roku. Jego ciało spoczęło na Cmentarzu Zasłużonych na Wzgórzu św. Wojciecha w Poznaniu. Był odznaczony Orderem Polonia Restituta III klasy.

Ten krótki rys biograficzny wskazuje, że Władysław Seyda był osobą o mocnym kręgosłupie moralnym. Cechował go silny patriotyzm, chęć pełnienia służby Polsce i Polakom. Był wierny wyznawanym zasadom, nawet za cenę pełnionych stanowisk. Z pewnością życiorys tego niezwykłego adwokata zasługuje na pełniejszą analizę, która ukaże światło dzienne w niedalekiej przyszłości.

Bibliografia:

Władysław Kazimierz Seyda [w:] https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/wladyslaw-kazimierz-seyda-1863-1939-pierwszy-prezes-sadu-najw (20.05.2021).

Władysław Seyda [w:] Słownik biograficzny adwokatów polskich M – Ż. Tom II, Warszawa 2007.

Władysław Kazimierz Seyda [w:] https://bs.sejm.gov.pl/F?func=full-set-set&set_number=043987&set_entry=000002&format=999 (20.05.2021).

Władysław Seyda [w:] http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.14952.7 (20.05.2021).

Komentarze

securimage