Bartosz Różanek (Bartek)
Dodano: 2021-08-17 16:46:27

Z historii adwokatury międzywojennego Poznania. Witold Celichowski - adwokat i wojewoda

1874-05-09 - 1944-09-21

Środowisko adwokatów poznańskich w okresie międzywojennym liczyło około 300 osób. Obok praktyki adwokackiej poszczególni członkowie palestry zasilali również szeregi kadry urzędniczej na szczeblu miasta, regionu i państwa. Jednym z najbardziej znanych i zasłużonych adwokatów stolicy Wielkopolski był Witold Celichowski, który poza praktyką zawodową przez cztery lata pełnił funkcję wojewody poznańskiego, a swoją postawą w życiu politycznym i społecznym zasłużył się mieszkańcom miasta i regionu.

Witold Celichowski urodził się 9 maja 1874 roku w Bninie w powiecie śremskim. Jego rodzicami byli Zygmunt Celichowski i Zofia z Ziemnych. Miał dwóch braci: Kazimierza i Stanisława oraz cztery siostry: Wandę, Halinę, Jadwigę, Marię i Emilię. Najbardziej znany z rodzeństwa okazał się, poza nim samym, brat Stanisław, późniejszy adwokat i starosta poznański.

Warto wspomnieć również o jego nieprzeciętnym ojcu Zygmuncie, który był historykiem z wykształcenia. Zarządzał on dobrami kórnickimi jako plenipotent dwóch ostatnich właścicieli – Jana Działyńskiego i Władysława Zamojskiego. Kierował biblioteką kórnicką i czuwał nad jej wydawnictwami.

Witold dzieciństwo spędził w Kórniku. Naukę podjął w Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu, które zresztą ukończyło wielu wybitnych poznaniaków. W tym okresie podjął współpracę z tajną organizacją – Związek Młodzieży Polskiej (ZET). W 1892 roku Celichowski otrzymał świadectwo dojrzałości i rozpoczął studia prawnicze w Berlinie. Później studiował również na uniwersytetach w Monachium i Getyndze. Na tym ostatnim 19 czerwca 1897 roku otrzymał tytuł obojga praw na podstawie pracy „O pojęciu powszechnego niebezpieczeństwa w prawie karnym”. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że w ówczesnych czasach studiowanie na kilku uniwersytetach był rzeczą powszechną, a czasem nawet pożądaną. Natomiast tytuł doktora otrzymywało się już po ukończeniu 3 – letniego cyklu studiów i było dzisiejszym odpowiednikiem magisterium.

Celichowski rozpoczął swoją praktykę zawodową od pracy w sądzie w Koźminie. W kolejnych latach pracował w Nowym Tomyślu i Grudziądzu. W 1900 roku został mianowanym asesorem sądowym i w tym samym roku, po ukończeniu wymaganej prawem aplikacji sądowej rozpoczął praktykę adwokacką. Z racji obowiązywania w Prusach zasady „wolnej adwokatury” mógł otworzyć swoją kancelarię w dowolnym miejscu. Z powodu niewielkiej liczby adwokatów polskiego pochodzenia (w obwodzie poznańskim 46, w samym Poznaniu zaledwie 10) mógł liczyć na świadczenie usług sporej polskiej klienteli.

Celichowski swój zawodowy chrzest bojowy przeszedł już w 1901 roku, kiedy bronił członków polskich tajnych organizacji działających na uniwersytetach niemieckich. Dwa lata później bronił gimnazjalistów gnieźnieńskich oskarżonych o działalność w Towarzystwie Tomasza Zana, którego wcześniej był aktywnym członkiem. Innym politycznym procesem, w którym był obrońcą stał się wytoczony Towarzystwu Gimnastycznemu Sokół. Na uwagę zasługuje fakt wzięcia udziału w procesie o Morskie Oko, którego wynik zadecydował już po odzyskaniu niepodległości o jego przynależności do Polski.

W okresie I wojny światowej Celichowski został zmuszony do zamknięcia praktyki adwokackiej i przeniesienia się do Częstochowy, gdzie został powołany na stanowisko justycariusza (urzędnika o kompetencjach policyjno – sądowych). Jednak już po kilku miesiącach zamieszkał w Warszawie, gdzie do końca wojny prowadził kursy przygotowujące polską młodzież, która później miała zasilić kadrę urzędnicza w odradzającym się państwie.

W 1918 roku wszedł do rządu Józefa Świeżyńskiego. Objął funkcję wiceministra w resorcie spraw wewnętrznych. Zajął się przygotowaniem zrębów polskiej administracji w niepodległej już Polsce. Mimo, że był to dla Celichowskiego wyłącznie krótki epizod, to zdobyte tam doświadczenie wykorzystał później na stanowisku wojewody poznańskiego.

Po powrocie do Poznania wznowił praktykę adwokacką, ale również wszedł w wir wydarzeń politycznych. 14 listopada został mianowany kontrolerem w Prezydium Policji z ramienia Rady Robotniczej i Żołnierskiej. Stał się reprezentantem Prezydium Policji w rozmowach z władzami niemieckimi. Po wybuchu powstania wielkopolskiego jego misja się zakończyła.

Po powołaniu Wojciecha Trąmpczyńskiego na stanowisko prezesa prowincji i rejencji poznańskiej, Celichowski stał się jego zastępcą, a po powołaniu Trąmpczyńkiego do sejmu polskiego zajął jego miejsce. Od 8 stycznia 1919 roku pełnił rolę administratora prowincji poznańskiej stając się jednocześniej wykonawcą decyzji Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej. Jednym z zadań nowego administratora było polszczenie urzędów, które z braku odpowiedniej kadry szło bardzo opornie i przyspieszyło dopiero po napływie emigrantów z Galicji.

Ustawą sejmową z 1 sierpnia 1919 roku zniesiono instytucję naczelnego prezesa prowincji rejencji wprowadzając w zamian stanowisko wojewody i urząd wojewódzki. Pierwszym polskim wojewodą na terenie Wielkopolskim został mianowany właśnie Witold Celichowski, który otrzymał odpowiednią nominację 23 października 1919 roku. Na stanowisku wojewody Celichowski położył podwaliny pod polską administrację w Wielkopolsce, wyeliminował język i urzędników niemieckich, przygotował kadry urzędników polskich. Z chwilą rozwiązania ministerstwa do spraw byłej dzielnicy pruskiej wojewoda przejął wszystkie kompetencje, które dzielił z ministerstwem. Celichowski na tym stanowisku zmagał się z wieloma problemami. Jeden z najpoważniejszych konfliktów dotyczył sprawy strajku robotników domagających się wysokiej podwyżki płac. Wojewoda nie zgodził się na stłumienie strajku siłą, a jedynie ograniczył się do ochrony części ziemiaństw poprzez wysłanie do nich niewielkich oddziałów. Niestety nie obyło się bez przelewu krwi, zginęło 14 robotników. Działania Celichowskiego były krytykowane przez obie strony konfliktu.

Jednak o losie Celichowskiego zadecydowały wydarzenia z grudnia 1922 roku. Ze względu na zabójstwo prezydenta Gabriela Narutowicza ogłoszono w całym kraju żałobę narodową do 30 grudnia. Z niej wyłamał się Poznań, gdzie kilka dni przed upływem ustalonego terminu zorganizowano obchody rocznicy wybuchu powstania wielkopolskiego. Wojewoda nie wprowadził stanu wyjątkowego mimo nacisków ze strony rządu. Osobisty konflikt Celichowskiego z premierem rządu Władysławem Sikorskim przelał czarę goryczy. W trakcie wizyty u szefa rządu wojewoda otrzymał dymisję i propozycję objęcia równorzędnego stanowiska w Katowicach, której ostatecznie nie przyjął występując ze służby państwowej.

Obok działalności zawodowej i państwowej Witold Celichowski nie zaniedbywał życia rodzinnego. 12 lutego 1914 roku ożenił się z Anielą Drogowską. Z małżeństwa w tym samym roku przyszedł na świat syn Zygmunt. Utrzymywał zażyłe relacje, zwłaszcza z rodzinami swoich sióstr, Adamczewskimi z Konarzewa, Ruczyńskimi z Rudnik i Ziółkowskimi. Przyjaźnił się z wieloma wybitnymi postaciami ówczesnej Polsce, jak choćby adwokatem Janem Sławskim czy Wojciechem Korfantym. Celichowski uwielbiał lasy i polowania, których zaprzestał po śmierci ojca.

Po odwołaniu ze służby państwowej zwrócił się do Prezesa Sądu Apelacyjnego Ludwika Wyrzykowskiego o zezwolenie na wykonywanie zawodu adwokata. Zgodę na otwarcie biura otrzymał 17 lutego. W tym samym roku uzyskał możliwość prowadzenia notariatu. W latach 1923 – 1939 wraz z bratem Stanisławem prowadził kancelarię przy ulicy 27 Grudnia 20. Witold zajmował się głównie sprawami cywilnymi. Celichowscy prowadzili kancelarie bardzo rzetelnie. Zachowała się tylko jedna skarga kupca z Kartuz, Szenka, który oskarżył Witolda Celichowskiego o zagubienie akt. Sama skarga została oddalona przez Izbę Adwokacką.

Celichowski pełnił wiele zaszczytnych funkcji w ramach Poznańskiej Izby Adwokackiej. W latach 1923 – 26 był jej wiceprzewodniczącym , a przez kolejne dwa lata przewodniczącym. Ponadto w latach 1926 – 28 pełnił funkcję przewodniczącego Sądu Dyscyplinarnego.

Poza działalnością zawodową zajmował kilka zaszczytnych funkcji w życiu społecznym. W latach 1926 – 28 był prezesem Rady Głównej Towarzystwa Czytelni Ludowych, w 1929 roku należał do jednego z organizatorów Powszechnej Wystawy Krajowej, piastował również stanowisko prezesa Rady Nadzorczej Poznańskiego Banku Handlowego.

W 1939 roku opuścił Poznań. Przeniósł się najpierw do Lwowa, a następnie do Krakowa i Warszawy, gdzie w latach 1940 – 1941 był dyrektorem Biura Centralnego Głównej Rady Opiekuńczej. Zmarł nagle 21 września 1944 roku. Został pochowany na cmentarzu junikowskim w Poznaniu.

Bibliografia:

Celichowski Witold [w:] Czy wiesz, kto to jest, pod red. S. Łozy, Warszawa 1938.

Kaczmarek Z. Witold Celichowski – zarys biografii [w:] Witold Celichowski. Pierwszy wojewoda poznański II Rzeczypospolitej 1919 – 1923, Poznań 2004.

Witold Celichowski [w:] Słownik biograficzny adwokatów polskich A – G. Tom II, Warszawa 1988.

Witold Celichowski [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, Warszawa – Poznań 1983.

Komentarze

securimage